Czytanie rozwija wyobraźnię, wzbogaca słownictwo, pomaga lepiej rozumieć emocje i uczy koncentracji. Dla dorosłych te korzyści są oczywiste. Dla dziecka książka nie zawsze jednak od razu jest czymś atrakcyjnym. Szczególnie dziś, gdy o jego uwagę konkurują krótkie filmy, gry, media społecznościowe i wiele innych bodźców.

Dlatego zamiast pytać, jak zmusić dziecko do czytania, warto zastanowić się, jak sprawić, żeby samo chciało sięgać po książki. To ogromna różnica. Czytanie może stać się obowiązkiem, który kojarzy się z przymusem i ocenianiem, albo przyjemnością, do której dziecko będzie wracać z własnej potrzeby.

Budowanie nawyku czytania wymaga czasu, cierpliwości i przede wszystkim dobrego przykładu ze strony dorosłych.

Zacznij od wspólnego czytania

Pierwszy kontakt dziecka z książką często zaczyna się znacznie wcześniej, niż nauczy się ono samodzielnie czytać. Wspólne oglądanie ilustracji, opowiadanie historii i czytanie przed snem tworzą pozytywne skojarzenia, które mogą zostać z dzieckiem na wiele lat.

Warto pamiętać, że wspólne czytanie to coś więcej niż poznawanie kolejnej historii. To również czas spędzony razem. Dziecko otrzymuje uwagę dorosłego, może zadawać pytania, komentować wydarzenia i dzielić się emocjami.

Nie trzeba czytać godzinami. Kilkanaście minut dziennie może wystarczyć, aby z czasem stworzyć stały rytuał. Dla małego dziecka ważniejsza od długości czytania jest jego regularność oraz atmosfera, która mu towarzyszy.

Nie zmuszaj dziecka do książek

Przymus bardzo często przynosi efekt odwrotny od zamierzonego. Jeśli dziecko słyszy każdego dnia: „musisz przeczytać 20 stron”, książka szybko zaczyna kojarzyć się z kolejnym obowiązkiem.

Znacznie lepiej stworzyć warunki, w których czytanie staje się naturalną częścią codzienności.

Można zaproponować wspólne czytanie, pozostawić książkę w łatwo dostępnym miejscu albo porozmawiać o historii, która może zainteresować dziecko. Nie trzeba jednak kontrolować każdej przeczytanej strony.

Celem powinno być rozwijanie ciekawości, a nie wyłącznie osiągnięcie określonego wyniku.

Pozwól dziecku samodzielnie wybierać książki

Jednym z najczęstszych błędów dorosłych jest wybieranie książek wyłącznie według własnych oczekiwań. Tymczasem dziecko może interesować się zupełnie inną tematyką.

Jedno będzie chciało czytać o dinozaurach, inne o kosmosie, piłce nożnej, zwierzętach, samochodach, magii albo przygodach rówieśników.

Nie każda książka musi być klasyką literatury dziecięcej. Jeżeli komiks, książka o ulubionym sporcie czy ilustrowana encyklopedia sprawiają, że dziecko zaczyna czytać z własnej inicjatywy, to jest to bardzo dobry początek.

Warto zabierać dzieci do biblioteki lub księgarni i pozwalać im oglądać książki bez pośpiechu. Samodzielny wybór zwiększa poczucie sprawczości i sprawia, że młody czytelnik chętniej sięga po to, co sam wybrał.

Dopasuj książkę do wieku i możliwości dziecka

Książka, która jest zbyt trudna, może szybko zniechęcić. Z kolei zbyt prosta historia może wydawać się nudna.

Dlatego warto zwracać uwagę nie tylko na wiek podany przez wydawcę, ale także na indywidualne możliwości i zainteresowania dziecka.

Dzieci, które dopiero zaczynają samodzielnie czytać, często lepiej czują się z książkami zawierającymi większą czcionkę, krótsze rozdziały oraz ilustracje. Widoczny postęp daje im poczucie sukcesu.

Jeżeli każde czytanie jest walką z bardzo długim tekstem i trudnymi słowami, trudno oczekiwać, że książka będzie kojarzyła się z przyjemnością.

Czytaj dziecku nawet wtedy, gdy potrafi już czytać samodzielnie

Nauka samodzielnego czytania nie oznacza, że rodzic powinien przestać czytać dziecku.

Wręcz przeciwnie. Starsze dzieci również mogą czerpać ogromną przyjemność ze wspólnego poznawania historii. Dzięki temu mogą słuchać książek bardziej rozbudowanych niż te, które są jeszcze w stanie samodzielnie przeczytać.

Dobrym rozwiązaniem jest również czytanie na zmianę. Jedną stronę czyta rodzic, kolejną dziecko. Można też podzielić role między bohaterów.

Takie podejście zmniejsza presję i sprawia, że czytanie staje się wspólną zabawą.

Rozmawiaj o przeczytanych historiach

Książka może być początkiem bardzo ciekawej rozmowy.

Po przeczytaniu fragmentu warto zapytać dziecko, który bohater najbardziej mu się spodobał, co zrobiłoby na jego miejscu albo jak jego zdaniem zakończy się historia.

Nie powinien to być jednak szkolny sprawdzian z treści.

Pytania powinny wynikać z ciekawości, a nie z potrzeby sprawdzenia, czy dziecko zapamiętało wszystkie szczegóły.

Rozmowy o książkach rozwijają umiejętność wyrażania własnego zdania, interpretowania zachowań innych ludzi i rozumienia emocji.

Pokaż dziecku, że dorośli również czytają

Dzieci bardzo wiele uczą się poprzez obserwację.

Jeżeli rodzice mówią, że książki są ważne, ale sami nigdy po nie nie sięgają, dziecko szybko zauważy tę sprzeczność.

Nie chodzi o to, aby czytać kilka książek tygodniowo. Wystarczy, że dziecko od czasu do czasu zobaczy rodzica z książką, gazetą czy czasopismem.

Można także opowiedzieć, co ciekawego ostatnio się przeczytało. Dzięki temu książka przestaje być czymś przeznaczonym wyłącznie dla dzieci i szkoły, a staje się naturalną częścią życia.

Stwórz przyjazne miejsce do czytania

Otoczenie również ma znaczenie.

Niektóre dzieci chętniej czytają, gdy mają własny kącik z wygodnym fotelem, poduszkami albo niewielką lampką. Nie musi to być specjalnie zaprojektowana biblioteczka. Wystarczy spokojne miejsce, w którym można usiąść bez ciągłych rozpraszaczy.

Warto też zadbać o to, aby książki były dostępne dla dziecka. Jeśli wszystkie znajdują się wysoko na półkach albo schowane w szafce, trudniej oczekiwać, że dziecko spontanicznie po nie sięgnie.

Kilka interesujących książek ustawionych w zasięgu ręki może zrobić więcej niż duża kolekcja schowana przed wzrokiem.

Ogranicz konkurencję ze strony ekranów, ale rozsądnie

Książce trudno konkurować z ekranem, który dostarcza szybkich, kolorowych i ciągle zmieniających się bodźców.

Nie oznacza to jednak, że rozwiązaniem jest całkowity zakaz korzystania z urządzeń elektronicznych. Znacznie lepiej wprowadzić jasne zasady i stworzyć w ciągu dnia czas, w którym cała rodzina odpoczywa od ekranów.

Może to być na przykład ostatnie pół godziny przed snem.

Jeżeli telefon lub tablet cały czas leżą obok dziecka i co chwilę pojawia się nowe powiadomienie, skupienie się na dłuższym tekście będzie znacznie trudniejsze.

Umiejętność koncentracji również wymaga treningu.

Wykorzystuj zainteresowania dziecka

Czytanie nie musi zawsze zaczynać się od powieści.

Jeżeli dziecko interesuje się sportem, można znaleźć biografię sportowca albo książkę pełną ciekawostek. Jeśli uwielbia zwierzęta, dobrym początkiem może być atlas lub opowieść o przygodach zwierzęcych bohaterów.

Dziecko zainteresowane grą komputerową może być z kolei ciekawe książki osadzonej w podobnym świecie.

Najważniejsze jest znalezienie punktu, w którym zainteresowanie dziecka spotka się z tekstem.

Kiedy młody człowiek odkryje, że dzięki czytaniu może dowiedzieć się więcej o rzeczach, które naprawdę go fascynują, motywacja pojawia się znacznie łatwiej.

Komiksy również są czytaniem

Niektórzy rodzice traktują komiksy jako gorszy rodzaj literatury. Niesłusznie.

Komiksy mogą być świetnym pomostem między światem obrazów a dłuższymi tekstami. Dziecko śledzi fabułę, poznaje nowe słowa, interpretuje dialogi i uczy się rozumienia historii.

Dla początkującego czytelnika mniejsza ilość tekstu i dynamiczne ilustracje mogą być dodatkową zachętą.

Najważniejsze jest przecież to, żeby dziecko zaczęło czerpać przyjemność z samodzielnego poznawania opowieści.

Audiobook może pomóc pokochać historie

Audiobooki nie zastępują całkowicie samodzielnego czytania, ale mogą być bardzo wartościowym uzupełnieniem.

Dziecko może słuchać książki podczas podróży samochodem, odpoczynku czy wspólnego rysowania. Dzięki temu poznaje język literacki, nowe słownictwo i dłuższe historie.

Ciekawym rozwiązaniem jest również jednoczesne słuchanie audiobooka i śledzenie tekstu w książce. Dla dzieci mających trudności z płynnym czytaniem może to być sposób na zmniejszenie frustracji.

Najważniejsze jest rozbudzenie zainteresowania historiami. Forma może być różna.

Chwal zainteresowanie, a nie liczbę stron

Warto zwracać uwagę na sposób, w jaki chwalimy dziecko.

Zamiast mówić wyłącznie: „Świetnie, przeczytałeś 30 stron”, można zauważyć jego zaangażowanie:

„Widzę, że naprawdę zainteresowała cię ta historia”.

„Fajnie, że sam sięgnąłeś po książkę”.

„Opowiesz mi, co ci się w niej najbardziej spodobało?”.

Takie komunikaty wzmacniają wewnętrzną motywację. Dziecko nie czyta wtedy wyłącznie po to, żeby otrzymać pochwałę albo nagrodę.

Nie porównuj dziecka z innymi

Jedno dziecko przeczyta książkę w dwa dni, inne będzie potrzebowało dwóch tygodni. Jedno pokocha literaturę od pierwszych lat życia, inne zainteresuje się nią znacznie później.

Porównywanie z rodzeństwem, kolegami czy innymi uczniami rzadko pomaga.

Zdania typu „Twoja siostra w twoim wieku czytała już całe książki” mogą sprawić, że dziecko zacznie postrzegać czytanie jako kolejną dziedzinę, w której jest gorsze od innych.

Znacznie ważniejsze jest obserwowanie jego własnego postępu.

Nie zamieniaj każdej książki w lekcję

Czytanie ma ogromną wartość edukacyjną, ale nie każda książka musi czegoś dziecko nauczyć w szkolnym znaczeniu tego słowa.

Czasem może być po prostu zabawna.

Może opowiadać absurdalną historię, przygodę, która nie niesie wielkiego przesłania, albo świat całkowicie oderwany od rzeczywistości.

I to jest w porządku.

Dorośli również często czytają przede wszystkim dla przyjemności. Dzieci powinny mieć dokładnie takie samo prawo.

Wprowadź rodzinne rytuały związane z książkami

Nawyk najłatwiej buduje się wtedy, gdy staje się częścią codziennego życia.

Może to być wspólne czytanie przed snem, sobotnia wyprawa do biblioteki albo wieczór, podczas którego każdy członek rodziny przez kilkanaście minut czyta swoją książkę.

Można również tworzyć własną półkę z ulubionymi książkami, zaznaczać przeczytane tytuły albo planować kolejne wizyty w bibliotece.

Takie drobne rytuały sprawiają, że książki zaczynają kojarzyć się z przyjemnymi chwilami spędzonymi razem.

Co zrobić, gdy dziecko naprawdę nie lubi czytać?

Przede wszystkim warto spróbować zrozumieć dlaczego.

Czasem problemem nie jest brak zainteresowania książkami, ale sama czynność czytania. Dziecko może czytać wolniej niż rówieśnicy, mieć trudność ze skupieniem wzroku na tekście, szybko się męczyć albo nie rozumieć przeczytanych zdań.

W takiej sytuacji naciskanie na czytanie może tylko zwiększać frustrację.

Jeżeli mimo regularnych prób dziecko ma duże trudności z czytaniem, myli litery, opuszcza fragmenty tekstu, bardzo wolno składa słowa albo wyraźnie unika czytania z powodu stresu, warto porozmawiać z nauczycielem, pedagogiem lub specjalistą.

Niechęć do książek może czasem być sygnałem trudności, których dziecko samo nie potrafi nazwać.

Czytanie powinno dawać dziecku przyjemność

Nie każde dziecko zostanie pasjonatem literatury i nie musi nim zostać. Celem dorosłych powinno być przede wszystkim pokazanie, że książka może być źródłem przyjemności, wiedzy, emocji i odkrywania nowych światów.

Najlepiej działa cierpliwość, dobry przykład i pozostawienie dziecku przestrzeni do własnych wyborów.

Zamiast walczyć o każdą przeczytaną stronę, warto budować pozytywne doświadczenia. Wspólna wyprawa do biblioteki, zabawna historia przed snem albo książka o ukochanych dinozaurach mogą mieć znacznie większy wpływ niż obowiązkowe czytanie przez określoną liczbę minut.

Fundacja Pomocy Dzieciom SI-GMA przypomina, że rozwój dziecka najlepiej wspierać poprzez zainteresowanie jego potrzebami, cierpliwość i tworzenie bezpiecznej przestrzeni do zdobywania nowych umiejętności. Czytanie również może być częścią takiego rozwoju. Najważniejsze, aby dziecko odkrywało książki we własnym tempie i miało obok siebie dorosłego, który pokaże mu, że czytanie może być naprawdę dobrą przygodą.